About association

Our achievements

Historia

Historia i cele

Pierwsze euroregiony (związki regionów przygranicznych sąsiadujących państw) w Europie powstawały w celu odbudowy zniszczonego podczas II wojny światowej wzajemnego zaufania pomiędzy sąsiednimi państwami i wspólnotami, niwelowania wzajemnych urazów i rozwijania tym samym bardziej pokojowego zrozumienia międzynarodowego, wartości demokratycznych, struktur społecznych i ekonomicznych, ochrony środowiska, połączeń transportowych, gospodarki, kształcenia młodego pokolenia. Stowarzyszenie Regionów Przygranicznych Republiki Litewskiej (Administracja i samorządy Okręgów Mariampol i Alytus), Rzeczypospolitej Polskiej (byłe województwo suwalskie) i Republiki Białoruś (Komitet Wykonawczy / Administracja Obwodu Grodzieńskiego) „Euroregion Niemen“ powstało dn. 6 czerwca 1997 roku. Później do w/w stowarzyszenia dołączyło województwo podlaskie i Okręg Wileński oraz poszczególne jednostki samorządowe. W 2002 roku przyjęto 5 wschodnich rejonów Ziemi Królewieckiej (Obwód Kaliningradzki, Federacja Rosyjska: Czerniachowsk, Gusiew, Oziersk, Krasnoznamiensk i Niestierow). Rzeka Niemen, od której powstała nazwa naszego stowarzyszenia pod względem geograficznym i historycznym łączyła w/w ziemie i zamieszkujące tutaj narody oraz wspólnoty.

Podstawowe cele utworzenia i działalności Euroregionu Niemen:
-    propagowanie pokojowej wzajemnej współpracy z zachowaniem poszanowania i osiągnięcia korzyści w celu rozwoju regionów przygranicznych, polepszania bytu i jakości życia w zamieszkiwanym środowisku;
-  tworzenie lepszych warunków dla rozwoju społecznego i ekonomicznego regionów poprzez wykorzystanie współpracy międzypaństwowej na płaszczyźnie instytucjonalnej i poszczególnych regionów przygranicznych. W/w współpracę współfinansowano ze środków programów współpracy transgranicznej utworzonych i wspieranych przez Unię Europejską, jak również ze środków budżetowych władz krajowych, regionalnych, rejonowych lub lokalnych oraz ze środków  innych organizacji i osób prywatnych. Wymiany kulturalne lub inne wymiany socjalne międzysąsiedzkie realizowane ze środków organizacji pozarządowych i/lub osób prywatnych w większości przypadków przynosiły pozytywną wartość dla osiągnięcia celów euroregionu w szerokim tego słowa znaczeniu.  Natomiast odstępstwa w zarządzaniu i podziale środków z programów „europejskich“ przynosiły rozgoryczenie podczas rzeczywistego procesu współpracy, a nawet przyczyniały się do jej niszczenia. Dotyczy to przypadków „jednodniowego partnerstwa”, szczególnie z bogatą infrastrukturą, gdzie rządzący w poszczególnych rejonach pod hucznie brzmiącymi nazwami otrzymywali znacznie wyższe wsparcie. Często instytucje regionalne cieszące się długoletnią perspektywiczną współpracą regionalną nie otrzymywały finansowania na strategicznie ważne dla wspólnot regionalnych projekty, a formalne decyzje próbowano argumentować nieistotnymi metodykami oraz punktami. To pchało ludzi i organizacje z prawdziwych struktur współpracy międzysąsiedzkiej do „podziału“ pomiędzy sobą środków programu, co w rzeczywistości powodowało zwiększenie zainteresowania uzyskaniem środków, a nie faktyczną współpracą. Nie tylko chciwość jednostek, ale również wola polityczna często hamowała międzysąsiedzką współpracę euroregionalną. To zdarzało się w różnych okresach, lecz szczególnie w ostatnich latach. Na selekcję projektów do finansowania zaczęły mieć wpływ nieprzyjazne interesy krajowych grup politycznych, brak wsparcia ze strony odpowiednich urzędów i blokowanie projektów, ograniczenia związane z bezpośrednimi kontaktami w zakresie współpracy. Jakość współpracy i możliwości stały się przedmiotem oddziaływania w zależności od tego, jak w danym momencie i odpowiednim okresie były sformułowane zamiary określonych grup politycznych lub polityczno-ekonomicznych posiadających wpływy na poziomie krajowym i/lub regionalnym. W Litwie, Łotwie i Estonii, jak również w państwach bloku wschodniego instytucje władzy krajowej nigdy nie wyraziły zgody nawet na częściową decentralizację programów przeznaczonych na współpracę transgraniczną i nadanie euroregionom praw administratorów w/w programów, jakie były udzielone euroregionom i regionom przygranicznym w Polsce i państwach zachodnich. Aktywne euroregiony i ich instytucje oraz zasady zdrowej międzysąsiedzkiej współpracy stanowiły przeszkodę zarówno „poszukiwaczom” środków, jak i politycznie zmotywowanym strukturom. Pojęcie „Przyjaźń narodów“ stało się przedmiotem kpin i żartów. Coraz więcej przypadków nie znajdywało odzwierciedlenia w stawianych celach i zasadach współpracy euroregionalnej, co stało się przyczyną zamykania euroregionów litewskich i w innych państwach sąsiedzkich. Obecnie pozostał wyłącznie „Niemen“, który powstał w 1997 r. jako pierwszy w Litwie i państwach bałtyckich.

Członkowie stowarzyszenia regionalnego „Euroregion Niemen“:

W 2004 r. strony ustaliły, iż członkami Stowarzyszenia regionów przygranicznych „Euroregion Niemen“ są instytucje krajowe (państwowe) koordynujące działalność euroregionu:
• w Litwie – Zakład Publiczny Euroregion Niemen Biuro w Mariampolu (lit. Viešoji įstaiga (VšĮ) Nemuno euroregiono Marijampolės biuras) i jego udziałowcy / członkowie (od 2022 r. w/w funkcje przejmuje Związek Euroregionu Niemen (lit. Asociacija Nemuno euroregionas) z siedzibą
w Mariampolu;
•  w Polsce – Stowarzyszenie „Euroregion Niemen“ (z siedzibą w Suwałkach) i jego członkowie;  
•  w państwie Białoruś – Komitet Wykonawczy Obwodu Grodzieńskiego;
•  w Okręgu Królewieckim (Federacja Rosyjska) - 5 Rejonowych Komitetów Wykonawczych: Oziorsk / lit. Darkiemis, Gusiew / lit. Gumbinė, Czerniachowsk / lit. Įsrutis, Krasnoznamiensk / lit. Lazdynai, Niestierow /lit. Stalupėnai (wspólna siedziba w Czerniachowsku / lit. Įsrutis; w/w funkcje w opraciu o umowę z Administracją Rejonową w Czerniachowsku w odpowiednim czasie realizowała Agencja Rozwoju Regionalnego „Nadruva“.

Struktury krajowe

Strony uzgodniły, iż każda w oparciu o swoje akty prawne utworzy struktury krajowe euroregionu w celu koordynowania w/w współpracy wewnątrz państwa i z sąsiadującymi regionami.
Państwo litewskie „Zakład Publiczny Euroregion Niemen Biuro w Mariampolu” (Viešoji įstaiga Nemuno euroregiono Marijampolės biuras) utworzyło 30 czerwca 1998 r., rejestracja nastąpiła dn. 13 lipca. Jego założycielami i pierwszymi udziałowcami były władze samorządowe Rejonu Mariampol i Miasta Mariampol. Gintaras Skamaročius otrzymał propozycję objęcia stanowiska dyrektora w/w instytucji, który między innymi w latach 2000-2012 pełnił funkcje członka Komitetu Wykonawczego Europejskiego Stowarzyszenia Regionów Przygranicznych. Później prawa udziałowców zostały nadane różnym okręgowym władzom samorządowym w Mariampolu, Alytusie i Wilnie, które podejmowały odpowiednie decyzje. Członkowie / udziałowcy VšĮ Nemuno euroregiono Marijampolės biuras (2021 r.): Miasto Alytus, rejonowe administracje samorządowe w  Alytus, Birštonas, Kalvarija, Kazlų Rūda, Lazdijai, Marijampolė, Šakiai, Trakai, Vilkaviškis.

Podczas jednego z wywiadów dla prasy podaliśmy następującą informację:
„Rozpoczęto od małych projektów.
Zakład Publiczny Euroregion Niemen Biuro w Mariampolu utworzono w celu koordynowania po stronie litewskiej całej działalności związanej ze współpracą z regionami przygranicznymi państw sąsiadujących. Jego Dyrektor Gintaras Skamaročius początek swojej pracy wspomina w taki sposób:
- Jeżeli na początku rozmawialiśmy o samodoskonaleniu, nawiązywaniu nowych kontaktów i podtrzymywaniu stosunków po obydwu stronach granic, to później, gdy pojawiła się możliwość korzystania ze środków finansowych, zaczęliśmy korzystać z w/w możliwości we wspólnych projektach. Rozpoczęliśmy od bardzo małych projektów. Euroregion Niemen Biuro w Mariampolu pierwsze środki na parcie w latach 1998 – 2000 otrzymał na realizacje projektów, przeznaczonych na nabycie doświadczeń w jednym czy drugim państwie zagranicznym. Wysyłaliśmy architektów, specjalistów zajmujących się ochroną środowiska, przedstawicieli administracji samorządowej, którzy wyjeżdżali do Danii, Niemiec, Holandii, Węgier, aby zobaczyć, jak żyje się w w/w krajach, jak wygląda współpraca i realizacja projektów. Środki były znikome, jednak podczas realizacji w/w projektów nauczyliśmy się, w jaki sposób należy je realizować, co się stanie, gdy coś zrobisz nie tak... Później realizowaliśmy bardzo mały projekt w ramach programu PHARE, dzięki któremu mogliśmy zakupić do naszej instytucji komputery, gdyż na początku naszej działalności pracowaliśmy na pożyczonym sprzęcie oraz zapożyczaliśmy się na bilety autobusowe lub paliwo...

Od dróg po szpitale

Liczba projektów powoli się zwiększała, a ich zakres również stawał się coraz większy.  
- nastąpiło przyśpieszenie i w pewnym momencie jednocześnie realizowaliśmy 10 projektów o wartości kilku milionów euro. Wszystko zrealizowaliśmy pomyślnie, osiągaliśmy wszystkie zaplanowane rezultaty, a nawet je znacząco przekroczyliśmy, z wyjątkiem jednego przypadku, który dotyczył dróg na pograniczu Polski i Litwy. W 2005 r. podczas planowania projektu przewidzieliśmy realizację 12 dróg, a prawie po 3 latach od podpisania umowy finansowania zgodnie z cennikiem robót z 2008 r. wystarczyło tylko na realizacje dziewięciu dróg. Podczas oczekiwania na zawarcie umowy finansowania, na środki i decyzję Rządu ceny praktycznie wzrosły dwukrotne. Dwa opracowane projekty o szczególnie dużej wartości i zakresie (po 4 mln. euro) były skierowane do szpitali w Mariampolu, Alytusie, Taurogach, Suwałkach, Białymstoku, Czerniachowsku i Sowiecku oraz innych. Jeden z nich stanowił projekt strategiczny w ramach programu Polska - Litwa, drugi projekt dot. współpracy pomiędzy zakładami opieki zdrowotnej w Litwie, Polsce i Królewcu. Podczas realizacji w/w projektów najbardziej aktywny był szpital w Mariampolu, który otrzymał największą część wsparcia zarówno na szkolenia pracowników, jak również na zakup różnorodnego sprzętu medycznego i karetki pogotowia ratunkowego lub remont pomieszczeń.“
Działalność projektową Euroregionu Niemen (Biuro w Mariampolu) najlepiej odzwierciedla kilka liczb:
•    przeszkolono około 1900 osób;
•    wydano około 50 różnych wydawnictw o ogólnym nakładzie ponad 130 000 egzemplarzy;
•    dla bezpieczeństwa turystów zainstalowano ponad 130 kamer do monitoringu w 6 miastach  i rejonach;
•    opracowano dokumentację turystyczną szlaków wodnych na rzece Szeszupe;
•    opracowano 7 stref dla inwestycji „w szczerym polu“;
•    dla swojej instytucji i innych instytucji wraz z partnerami opracowano i/lub współpracowano ponad dwieście projektów za sumę ponad 27 mln. euro;
Trzy projekty w roku 2005, 2012 i 2018 zostały ocenione jako jedne z najlepszych projektów transgranicznych w Europie, a projekt renowacji Parku Królewskiego w Kalwarii jako najszybciej zrealizowany projekt w Litwie.
Warto wspomnieć o działalności pozaprojektowej, np. organizowanie targów gospodarczych i forum inwestycyjnych w Alytus ir Grodnie (w Grodnie do 2019 r. zorganizowano 21 corocznych wystaw, w których wzięli udział przedstawiciele z kilkudziesięciu państw), Polsko-Litewski Kongres Samorządowy, wsparcie oświaty litewskiej i dziedzictwa kulturowego, wspólnot litewskich, organizowanie wymiany młodzieży i innych wydarzeń poświęconych pamięci Kristijonasa Donelaitisa, Herkusa Mantasa, Martynasa Mažvydasa, Antanasa Baranauskasa i innych wybitnych osobistości naszego narodu.

Zmiany

Po wydaniu przez Sąd Litewski orzeczenia, w którym stwierdza się, iż udziałowcy zakładu publicznego nie są zobowiązani do przestrzegania decyzji podjętych na Walnych Zgromadzeniach Wspólników i mogą zrezygnować z finansowania ujętego w statucie, jak również po dokonaniu oceny innych decyzji politycznych, ale dążąc do zachowania możliwości współpracy międzysąsiedzkiej / euroregionalnej i ciągłości projektów międzynarodowych Zakład Publiczny Euroregion Niemen Biuro w Mariampolu (lit. VšĮ Nemuno euroregiono Marijampolės biuras) i inne osoby w 2021 r. utworzyły Związek „Nemuno euroregionas“, który od 2022 m. przewiduje kontynuację funkcji realizowanych wcześniej przez VšĮ Nemuno euroregiono Marijampolės biuras w Stowarzyszeniu Regionów Przygranicznych „Euroregion Niemen“, wraz z innymi postępowymi partnerami zakładu publicznego i związku w zorganizowany sposób będzie troszczyć się o ciągłość  projektów.
Zakład Publiczny Euroregion Niemen Biuro w Mariampolu, a od końca 2021 r. – Związek Euroregion Niemen (z tym samym dyrektorem i pracownikami) opracowuje i kontynuuje / realizuje projekty w  dziedzinie zasobów ludzkich, wymian kulturalnych, turystyki, ochrony zdrowia, planowania strategicznego, biznesu, ochrony środowiska, które w większej mierze obejmują obszar Euroregionu Niemen, udzielają konsultacji dla działających na w/w obszarze instytucji samorządowych i innych w kwestiach opracowywania i realizacji projektów oraz współpracy międzynarodowej. Ponieważ współpraca z partnerami z Białorusi i Federacji Rosyjskiej utknęła oraz w związku z zwiększającymi się możliwościami współpracy wewnątrz Unii Europejskiej, razem z Biurem Euroregionu Niemen w Suwałkach – Stowarzyszeniem „Euroregion Niemen“ rozpoczęliśmy przygotowania i zainicjowaliśmy utworzenie nowej struktury, tj. Europejskiej Grupy Współpracy Terytorialnej  (skrót lit. ETBG) Nemunas-Niemen. Ale, ... pomysł utworzenia w/w grupy i wspólnego zarządzania w regionie części programu wsparcia dla Litwy i Polski dla całego regionu przygranicznego, nie spodobał się udziałowcom zakładu publicznego, czyli samorządom. W w/w działalności zetknęliśmy się z nieprzyjaznym nastawieniem również ze strony nowo tworzonej tzw. Przygranicznej Strefy Funkcyjnej, która spodziewała się otrzymania środków i możliwości podziału wewnątrz grupy, tj. pomiędzy 3 samorządami przygranicznymi i partnerami po drugiej strony granicy. Jeżeli popatrzymy z pozycji miejscowości prowincjonalnych to nieprzyjazne nastawienie zauważymy również ze strony większych samorządów, które poprzez zamknięcie zakładu publicznego dążą do indywidualnego uczestnictwa w tworzeniu w/w grupy i do podziału wsparcia dla regionu w mniejszym kręgu.
W 2021 r. w Litwie wzrosła konkurencja w tej dziedzinie i rozważania na temat wartości i wsparcia  dla całego regionu przygranicznego zgodnie z wyraźnie określoną strategią i potrzebami, zasadami demokratycznymi oraz niezależnością od przynależności partnerów do różnych partii. Oliwy do ognia dolali również „sąsiedzi“ ze wschodu. W 2018 r. Dyrektora Biura i Przewodniczącego Rady Związku Regionów Przygranicznych „Nemuno euroregionas“ Gintaras Skamaročius struktury państwowe Federacji Rosyjskiej uznały za osobę stwarzającą niebezpieczeństwo dla sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej i bezpieczeństwa narodowego i na okres 5 lat wydały zakaz wjazdu do państw bloku wschodniego. To utrudniło współpracę z w/w państwami, ale w latach 2019-2021, w większej mierze dzięki staraniom Zakładu Publicznego Euroregionu Niemen Biuro w Mariampolu wraz z Administracją Rejonową w Šakiai oraz z Muzeum Historii i Sztuki Ziemi Królewieckiej zrealizowaliśmy wspólny projekt pn. „Dziedzictwo kulturowe w regionie przygranicznym dla rozwoju turystyki i współpracy“. Jego budżet stanowiło około 1,1 mln euro, w tym część środków z programu stanowiła prawie 1 mln. euro. Swoją drogą projekt był współfinansowany ze środków Programu Współpracy Transgranicznej Litwa – Rosja 2014-2020 m. i partnerów.

Posiadaliśmy potencjał, dzięki któremu mogliśmy osiągnąć dwa razy większy wynik, jeżeli byłaby stworzona możliwość i prawo do samodzielnego zarządzania w euroregionie programami przeznaczonymi na współpracę transgraniczną, do samodzielnego planowania i realizacji projektów tematycznie najważniejszych, jeżeli w ciągu prawie 25 lat działalności całego procesu nie utrudniało upolitycznienie w tej materii oraz nieuczciwa konkurencja. Nasz zakład i partnerzy oraz mnóstwo innych instytucji, a szczególnie ludzie po obu stronach granicy już o wiele wcześniej i w większym zakresie odczuliby zalety pokojowej współpracy międzysąsiedzkiej.    


Gintaras Skamaročius, Dyrektor Związku  NEMUNO Euroregionas


Partners
Useful links

© Copyright 2022 Association Nemunas Euroregion